H.264، H.265 یا AV1؛ کدام کدک ویدیویی برای شما بهتر است؟

اگر با ویدیو، تدوین، استریم یا تبدیل فایل‌های ویدیویی سروکار داشته باشید، احتمالاً نام H.264، H.265 یا AV1 را دیده‌اید. این کدک‌ها روش فشرده‌سازی ویدیو را تعیین می‌کنند و مستقیماً روی حجم فایل، کیفیت تصویر، سرعت پردازش و سازگاری آن با دستگاه‌های مختلف تأثیر دارند. در این مطلب تفاوت این سه کدک را بررسی می‌کنیم تا بدانید هرکدام چه زمانی انتخاب بهتری هستند.

مختصر و مفید

• H.264 همچنان سازگارترین گزینه برای پخش ویدیو روی تقریباً هر دستگاهی است، اما در مقایسه با H.265 و AV1 حجم بیشتری تولید می‌کند.
• H.265 برای ویدیوهای 4K و HDR گزینه‌ای متعادل با فشرده‌سازی بهتر است، در حالی که AV1 می‌تواند حجم فایل را بیشتر کاهش دهد اما به سخت‌افزار جدیدتر و زمان بیشتری برای رمزگذاری نیاز دارد.
• اگر سازگاری اولویت اصلی شماست H.264، برای 4K و HDR معمولاً H.265 و برای وب و دستگاه‌های جدید AV1 انتخاب مناسب‌تری است.

کدک چیست و چه تفاوتی با کانتینر دارد؟

قبل از مقایسه H.264، H.265 و AV1، باید یک نکته مهم را روشن کنیم: کدک (Codec) با کانتینر (Container) یکی نیست.

کدک وظیفه فشرده‌سازی و بازکردن داده‌های ویدیویی را بر عهده دارد. در مقابل، کانتینر فایلی است که ویدیو، صدا، زیرنویس و اطلاعات جانبی را در کنار هم نگه می‌دارد. MP4، MKV و WebM نمونه‌هایی از کانتینر هستند، در حالی که H.264، H.265 و AV1 کدک محسوب می‌شوند.

بنابراین، مثلاً یک فایل MP4 می‌تواند با کدک H.264 یا H.265 ساخته شده باشد. این کدک است که نقش اصلی را در میزان فشرده‌سازی، کیفیت تصویر و نیاز پردازشی ایفا می‌کند.

در سال ۲۰۲۶، سه کدک H.264، H.265/HEVC و AV1 از مهم‌ترین گزینه‌ها برای فشرده‌سازی ویدیو هستند؛ اولی به‌خاطر سازگاری گسترده، دومی به‌دلیل فشرده‌سازی بهتر و سومی به‌عنوان گزینه‌ای جدیدتر با تمرکز بر بهره‌وری ویدیو و حذف هزینه‌های حق امتیاز.

H.264 (AVC)؛ انتخاب مطمئن و سازگار

H.264 که با نام AVC نیز شناخته می‌شود، در سال ۲۰۰۳ نهایی شد و هنوز یکی از پرکاربردترین کدک‌های ویدیویی دنیاست. تقریباً تمام گوشی‌ها، تلویزیون‌های هوشمند، کنسول‌های بازی، مرورگرها و نرم‌افزارهای ویدیویی از آن پشتیبانی می‌کنند.

اگر مطمئن نیستید دستگاه مقصد از چه کدکی پشتیبانی می‌کند، H.264 معمولاً امن‌ترین انتخاب است.

مزایای H.264

• پشتیبانی سخت‌افزاری بسیار گسترده در گوشی، تبلت، تلویزیون، کنسول و دستگاه‌های پخش
• سرعت رمزگذاری بالا، حتی روی سخت‌افزارهای نه‌چندان قدرتمند
• ابزارها و مستندات گسترده
• سازگاری قابل پیش‌بینی با سیستم‌عامل‌ها و دستگاه‌های مختلف

معایب H.264

• فشرده‌سازی ضعیف‌تر نسبت به H.265 و AV1 و در نتیجه حجم بیشتر در کیفیت یکسان
• در بیشتر پیاده‌سازی‌ها استفاده از رنگ ۸ بیتی؛ هرچند پروفایل‌های ۱۰ بیتی نیز وجود دارند
• مشمول مجوزهای پتنت است، هرچند استفاده از آن برای کاربر نهایی معمولاً با هزینه مستقیمی همراه نیست

H.265 (HEVC)؛ فشرده‌سازی بهتر با محدودیت‌های بیشتر

H.265 که با نام HEVC نیز شناخته می‌شود، در سال ۲۰۱۳ استاندارد شد و نسبت به H.264 می‌تواند در کیفیت تصویری مشابه، حجم یا نرخ بیت پایین‌تری ارائه دهد.

این ویژگی H.265 را برای ویدیوهای 4K و HDR بسیار جذاب می‌کند؛ جایی که حجم فایل‌های H.264 می‌تواند به‌سرعت افزایش پیدا کند.

مزایای H.265

• حجم کمتر نسبت به H.264 در کیفیت تصویری مشابه
• پشتیبانی از رنگ ۱۰ بیتی و HDR
• پشتیبانی سخت‌افزاری مناسب در بسیاری از دستگاه‌های جدیدتر
• استفاده گسترده در گوشی‌های هوشمند، سرویس‌های استریم و تلویزیون‌ها

معایب H.265

• وضعیت پیچیده مجوزهای پتنت و وجود چندین مجموعه مالکیت فکری
• پشتیبانی مرورگرها از آن به اندازه H.264 یا AV1 یکپارچه نیست و در برخی سیستم‌ها به کدک‌های ارائه‌شده توسط سیستم‌عامل وابسته است
• رمزگذاری آن معمولاً از H.264 زمان بیشتری می‌برد
• رمزگذاری هم‌زمان ویدیوی H.265 به سخت‌افزار قدرتمندتری نیاز دارد

AV1؛ فشرده‌سازی پیشرفته و گزینه‌ای مناسب برای آینده

AV1 در سال ۲۰۱۸ توسط Alliance for Open Media (AOMedia) معرفی شد. هدف اصلی آن ارائه فشرده‌سازی کارآمدتر ویدیویی بدون هزینه‌های حق امتیاز متداول در برخی کدک‌های قدیمی‌تر بود.

شرکت‌هایی مانند Google، Mozilla، Microsoft، Netflix، Amazon و Apple از اعضا و پشتیبانان مهم این استاندارد هستند.

AV1 از نظر بهره‌وری فشرده‌سازی می‌تواند با H.265 رقابت کند و در برخی سناریوها عملکرد بهتری داشته باشد. در مقابل، رمزگذاری آن معمولاً پردازش سنگین‌تری دارد.

مزایای AV1

• بدون هزینه حق امتیاز برای استفاده از خود استاندارد
• فشرده‌سازی هم‌سطح یا بهتر از H.265 در بسیاری از سناریوها
• پشتیبانی سخت‌افزاری رو به رشد در دستگاه‌های جدید
• پشتیبانی از AV1 در Chrome، Firefox، Edge و Safari
• استفاده در سرویس‌هایی مانند YouTube و Netflix

معایب AV1

• رمزگذاری آن معمولاً بسیار کندتر از H.264 و H.265 است، هرچند انکودرهایی مانند SVT-AV1 این وضعیت را بهبود داده‌اند
• پشتیبانی سخت‌افزاری از رمزگذاری AV1 بیشتر در نسل‌های جدید GPU دیده می‌شود
• بسیاری از دستگاه‌های قدیمی‌تر امکان رمزگشایی سخت‌افزاری AV1 را ندارند و ممکن است مجبور به استفاده از پردازنده باشند

مقایسه H.264، H.265 و AV1

نکته: اعداد مربوط به حجم فایل و سرعت رمزگذاری ثابت نیستند و به انکودر، تنظیمات کیفیت، رزولوشن، فریم‌ریت و محتوای ویدیو بستگی دارند.

چه زمانی از H.264 استفاده کنیم؟

H.264 انتخاب مناسبی است اگر:

• می‌خواهید ویدیو تقریباً روی هر دستگاهی، حتی سخت‌افزارهای قدیمی، پخش شود.
• برای استریم زنده یا پردازش هم‌زمان به رمزگذاری سریع نیاز دارید.
• سازگاری از کاهش حجم فایل مهم‌تر است.

خلاصه: اگر نمی‌خواهید درگیر سازگاری شوید، H.264 همچنان مطمئن‌ترین انتخاب است.

چه زمانی H.265 انتخاب بهتری است؟

H.265 را انتخاب کنید اگر:

• دستگاه‌ها و پلتفرم مقصد از HEVC پشتیبانی می‌کنند.
• با ویدیوهای 4K یا HDR کار می‌کنید و کاهش حجم فایل برایتان مهم است.
• ویدیو را برای تلویزیون‌های هوشمند یا دستگاه‌هایی آماده می‌کنید که از HEVC پشتیبانی می‌کنند اما AV1 را ندارند.
• به تعادل خوبی بین حجم فایل و سازگاری نیاز دارید.

خلاصه: برای بسیاری از کاربردهای 4K و HDR، H.265 همچنان یکی از بهترین گزینه‌های عملی است.

چه زمانی AV1 را انتخاب کنیم؟

AV1 انتخاب مناسبی است اگر:

• می‌خواهید بدون تکیه بر کدک‌های دارای هزینه‌های پیچیده مجوزی، فشرده‌سازی بسیار کارآمدی داشته باشید.
• ویدیو را برای انتشار در وب آماده می‌کنید.
• مخاطبان شما از مرورگرها و دستگاه‌های نسبتاً جدید استفاده می‌کنند.
• زمان بیشتر برای رمزگذاری برایتان قابل قبول است.
• در حال ساخت یک سرویس ویدیویی هستید و بهره‌وری فشرده‌سازی اهمیت زیادی دارد.

خلاصه: AV1 برای وب و اکوسیستم‌های مدرن گزینه‌ای بسیار جذاب است، به‌خصوص وقتی کاهش حجم و پهنای باند اهمیت زیادی داشته باشد.

H.264، H.265 یا AV1؛ بالاخره کدام را انتخاب کنیم؟

پاسخ به نیاز شما بستگی دارد. اگر سازگاری حداکثری می‌خواهید، H.264 همچنان بهترین گزینه است. اگر 4K، HDR و حجم کمتر برایتان اهمیت دارد و دستگاه مقصد از آن پشتیبانی می‌کند، H.265 انتخاب متعادلی است.

در مقابل، اگر فشرده‌سازی بالا، انتشار آنلاین و دستگاه‌های جدید اولویت شما هستند، AV1 ارزش بررسی بیشتری دارد.

به بیان ساده:

H.264 = بیشترین سازگاری
H.265 = تعادل بین کیفیت، حجم و سازگاری
AV1 = فشرده‌سازی پیشرفته برای اکوسیستم‌های جدید

سوالات متداول

آیا AV1 جایگزین H.264 می‌شود؟

به‌تدریج در برخی کاربردها، به‌خصوص انتشار ویدیو در وب، AV1 در حال گسترش است. سرویس‌هایی مانند YouTube نیز از AV1 برای دستگاه‌های سازگار استفاده می‌کنند. با این حال، H.264 به‌دلیل پشتیبانی گسترده و تعداد بسیار زیاد دستگاه‌های موجود، برای سال‌های آینده همچنان کاربرد خواهد داشت.

چرا پشتیبانی از H.265 در دستگاه‌ها و مرورگرها یکسان نیست؟

یکی از دلایل اصلی، وضعیت پیچیده مالکیت فکری و مجوزهای پتنت H.265 است. همین مسئله باعث شده پشتیبانی مستقیم از HEVC در برخی مرورگرها محدودتر باشد و در بسیاری از سیستم‌ها به قابلیت‌های خود سیستم‌عامل یا سخت‌افزار وابسته باشد.

برای ویدیوی 4K کدام کدک بهتر است؟

معمولاً H.265 یا AV1 انتخاب مناسب‌تری هستند. H.264 برای ویدیوی 4K نیز قابل استفاده است، اما برای رسیدن به کیفیت مناسب معمولاً به نرخ بیت و در نتیجه حجم بیشتری نیاز دارد. بین H.265 و AV1 نیز باید پشتیبانی دستگاه مقصد، سرعت رمزگذاری و نیاز به کاهش حجم را در نظر بگیرید.

برای حجم کمتر، H.265 بهتر است یا AV1؟

هیچ پاسخ مطلقی وجود ندارد. AV1 در بسیاری از سناریوها می‌تواند به فشرده‌سازی مشابه یا بهتر از H.265 برسد، اما نتیجه به انکودر و تنظیمات استفاده‌شده بستگی دارد. در عوض، H.265 معمولاً از نظر سخت‌افزاری و نرم‌افزاری گزینه جاافتاده‌تری است.

جمع‌بندی

H.264 هنوز بهترین انتخاب برای سازگاری حداکثری است، اما اگر حجم فایل اهمیت داشته باشد، H.265 و AV1 معمولاً فشرده‌سازی بهتری ارائه می‌دهند. H.265 برای بسیاری از کاربردهای 4K و HDR انتخابی متعادل است، در حالی که AV1 با تمرکز بر فشرده‌سازی کارآمد و استفاده در وب، گزینه‌ای آینده‌دارتر محسوب می‌شود. در نهایت، کدک بهتر وجود ندارد؛ بهترین انتخاب به دستگاه مقصد، کیفیت موردنظر، حجم فایل و زمان قابل‌قبول برای رمزگذاری بستگی دارد.

اسلاگ پیشنهادی

h264-vs-h265-vs-av1